پیوستگى زكات با نماز در روایات‏

در كلمات معصومان‏علیهم السلام‏ذكر زكات در كنار نماز و سخن از ارتباط میان آن دو، در پاره‏اى از روایات آمده است؛ البته این مسئله در احادیث مذكور با تعابیر مختلفى مطرح شده است كه در این بخش برخى از آنها را مرور مى‏كنیم:

1 - در تفسیر على بن ابراهیم(28) (منسوب به امام حسن عسكرى‏علیه السلام) روایتى جامع و كامل در این موضوع آمده است كه ترجمه آن را تقدیم مى‏كنیم:

«...اما زكات؛ پس پیامبرصلى الله علیه وآله‏[درباره آن‏] فرمود: هر كس زكات [مال خود] را به مستحق بدهد و نماز را با حدود و شرایطش به جا آورد و به این دو (نماز و زكات) چیزى از گناهان كه آن دو را باطل كند، ملحق نكند، در روز قیامت در حالى وارد محشر مى‏شود كه تمام حاضرین در عرصات قیامت به حال او غبطه مى‏خورند تا این كه نسیم بهشتى او را تا بالاترین غرفه‏ها و تالارهاى بهشت، به محضر محمد و خاندان طیبین و طاهرین آن حضرت - كه این شخص آنها را دوست مى‏داشته - بالا مى‏برد....

ادامه متن در ادامه مطلب...



پیوستگى زكات با نماز در روایات‏

در كلمات معصومان‏علیهم السلام‏ذكر زكات در كنار نماز و سخن از ارتباط میان آن دو، در پاره‏اى از روایات آمده است؛ البته این مسئله در احادیث مذكور با تعابیر مختلفى مطرح شده است كه در این بخش برخى از آنها را مرور مى‏كنیم:

1 - در تفسیر على بن ابراهیم(28) (منسوب به امام حسن عسكرى‏علیه السلام) روایتى جامع و كامل در این موضوع آمده است كه ترجمه آن را تقدیم مى‏كنیم:

«...اما زكات؛ پس پیامبرصلى الله علیه وآله‏[درباره آن‏] فرمود: هر كس زكات [مال خود] را به مستحق بدهد و نماز را با حدود و شرایطش به جا آورد و به این دو (نماز و زكات) چیزى از گناهان كه آن دو را باطل كند، ملحق نكند، در روز قیامت در حالى وارد محشر مى‏شود كه تمام حاضرین در عرصات قیامت به حال او غبطه مى‏خورند تا این كه نسیم بهشتى او را تا بالاترین غرفه‏ها و تالارهاى بهشت، به محضر محمد و خاندان طیبین و طاهرین آن حضرت - كه این شخص آنها را دوست مى‏داشته - بالا مى‏برد.

هر كس كه نسبت به زكات مالش بخل بورزد و [لى‏] نمازش را به جا آورد، نمازش نگاه داشته مى‏شود و به آسمان نمى‏رود تا وقتى كه زكات مالش بیاید، پس اگر زكات را داد، آن زكات، به صورت راهوارترین اسبها براى حمل نمازش در مى‏آید و نماز را تا ساق عرش با خود مى‏برد و حمل مى‏كند؛ پس خداوند عزوجل [خطاب به آن شخص‏] مى‏فرماید:

در بهشت [با این مركب‏] سیر كن و تا روز قیامت در آن بتاز پس تا هر كجا كه تاختن تو به آن منتهى شد، همه آن و راست و چپ آن براى توست؛ پس آن اسب شروع به تاختن مى‏كند به طورى كه در هر روز در یك چشم به هم زدن با هر پَرش و جهش مسافت یك سال را طى مى‏كند تا این كه به جایى كه خداوند تعالى مى‏خواهد منتهى مى‏شود.

پس همه آن مقدار طى شده و مثل آن مقدار از جهت راست آن و چپ آن و مقابل آن و پشت آن و بالاى آن و زیر آن، براى آن شخص است. و [لى‏] اگر نسبت به زكاتش بخل بورزد و آن را پرداخت نكند، امر مى‏شود [به ملائكه كه نمازش را به او برگردانند ]پس نماز به آن شخص برگردانده مى‏شود و نمازش در هم پیچیده مى‏شود همچنان كه لباس كهنه را مى‏پیچند و آن را به صورت آن فرد مى‏زنند و [به او ]گفته مى‏شود: اى بنده خدا! این نماز بدون زكات به چه دردت مى‏خورد!»

 

2 - در پاره‏اى از روایات از نمازى كه به همراهش زكات نباشد به نماز غیر مقبول یا ناقص تعبیر شده است كه در اینجا به نقل چند روایت در این باره مى‏پردازیم.

روایت اول: پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله‏فرمود:

«لا یَقبَلُ اللهُ عزوجلّ صلاةَ رجلٍ لا یُؤدّى الزكاة حتى یَجمَعَهُما فانّ الله عزوجل قد جَمعَهُما فلا تُفَرّقوا بینهما»(29)

«خداوند عزوجل نماز كسى را كه زكات ندهد قبول نمى‏كند تا وقتى كه میان آن دو جمع كند؛ زیرا خداوند آن دو را جمع كرده است، پس میان آن دو جدایى میندازید.»

روایت دوم: امام رضاعلیه السلام‏فرمود:

«انّ الله عزوجل اَمَرَ بثلاثة مقرونٍ بها ثلاثةٌ اخرى؛ أمَرَ بالصلاة و الزكاة، فَمن صلّى و لم یُزَكّ لم تُقبَل منه صلاته...»(30)

«خداى عزوجل به سه چیز فرمان داده كه هر یك از آنها با چیز دیگرى پیوسته و قرین است، به نماز و زكات [در كنار هم ]فرمان داد پس كسى كه نماز بخواند و زكات ندهد نمازش پذیرفته نیست...»

روایت سوم: امام صادق‏علیه السلام‏فرمود:

«لا صلاة لمَن لا زكاة له و لا زكاة لمَن لا ورعَ له»(31)

«كسى كه زكات ندهد نمازش بى حاصل است و كسى كه ورع نداشته باشد زكاتش پذیرفته نیست.»

3 - اخراج نمازگزار بى زكات از مسجد.

امام صادق‏علیه السلام‏فرمود:

«بینا رسول الله‏صلى الله علیه وآله‏فى المسجد اذ قال قُم یا فلان قُم یا فلان حتى أخرجَ خمسةَ نفر فقال: اخرجوا من مسجدنا لا تُصَلّوا منه و انتم لا تزكّون»(32)

«پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله‏در مسجد حضور داشت كه خطاب به چند نفر فرمود: اى فلان بلند شو! اى فلان بلند شو! تا این كه پنج نفر را از مسجد بیرون كرد. سپس فرمود: از مسجد ما بیرون روید و در آن نماز نخوانید؛ زیرا شما زكات نمى‏دهید.»

شاید بتوان این استفاده را از روایت كرد كه نمازگزارى كه اهل زكات نباشد باید از اجتماعات مسلمین طرد شود؛ زیرا این شخص دینى ناقص و روشى ناصحیح دارد و براى اجتماع مسلمین مضرّ است.

 

برآیند این پیوند

1 - این كه قرآن كریم زكات را عِدل و قرین نماز قرار داده است معلوم مى‏شود كه اگر نماز ستون دین است پس زكات هم ستون دین است؛ اگر نماز بهترین اعمال است، زكات هم چنین است و اگر نماز وسیله تقرب الى الله است زكات نیز سبب تقرب است.(33)

2 - پیوستگى نماز و زكات در آیات و روایات از ارتباط عمیق بین زندگى عبادى و زندگى اقتصادى در اسلام حكایت مى‏كند و نیز حكایت از این دارد كه انفاق و بخشش مال نقش والایى در تكامل روحى انسان دارد.(34)

3 - ارتباطى قوى و مستحكم بین تقرب الى الله و عبادت خدا و بذل مال به منظور نابودى فقر از جامعه وجود دارد. زندگى اسلامى زندگى یكپارچه‏اى است كه اجزاء آن از همدیگر جدا نیست؛ از این رو است كه نماز با زكات قبول مى‏شود و ایمان و یقین با ادا كردن زكات شناخته مى‏شود؛ پس ایمان به خداى تعالى، همچنان كه مؤمنین را به خضوع در برابر پروردگار جهانیان با ركوع و سجود و تضرّع فرا مى‏خواند، به همان گونه آنان را به مبارزه با فقر و رسیدگى به محرومین دعوت مى‏كند.(35)

4 - نماز یك عبادت روحى و زكات یك عبادت مالى است و هر كس بتواند براى جلب رضایت خدا به پرداخت زكات موفق شود؛ از خود گذشتن در راه خدا براى او امرى آسان خواهد بود.(36)

5 - تكیه بر دو ركن نماز و زكات، بیان این واقعیت است كه مسلمان شایسته است هم با خدا ارتباطى عاشقانه و صمیمى داشته باشد و هم در رابطه با مردم بى تفاوت نبوده و وظایف واجب و مستحب مالى خود را انجام دهد و به فكر محرومان جامعه باشد.

در قرآن اقامه نماز و پرداخت زكات به عنوان محك ایمان و اخلاص برشمرده شده است و این دو در حقیقت اولین گام وفادارى به دین معرفى شده‏اند چنان كه قرآن مى‏فرماید:

«و أقیموا الصلاة و آتوا الزكوة و اركعوا مع الراكعین»(37)

«نماز به پا دارید و زكات بپردازید و همراه ركوع كنندگان ركوع كنید.»

پس روشن مى‏شود كه یاد خدا همراه با توجه به خلق خداست و پرواز روح همراه با امداد جسم است.

اگر كمك به محرومان همراه با نماز و رابطه با خدا باشد مفید است؛ وگرنه همراه با منت و استعمار خواهد بود و سر از برده كشى در خواهد آورد.(38)

6 - در «زكات» اسرارى وجود دارد كه در نماز هم موجود است، از جمله:

الف. در زكات به فقرا و محرومین كمك مادى مى‏شود؛ در نماز براى آنان و همه مسلمین دعا مى‏شود؛

ب. در زكات، مال انسان پاكیزه مى‏شود؛ در نماز قلب او؛

ج. پرداخت زكات شكر مالى است؛ اقامه نماز، شكر جانى و بدنى است؛

د. با دادن زكات، صفت بخل از انسان دور مى‏شود؛ با خواندن نماز صفت تكبّر سركوب مى‏شود؛

ه . زكات حافظ مال است؛ نماز حافظ همه اعمال است؛

و. زكات سرمایه فقیران است؛ نماز سرمایه عابدان است؛

ى. زكات دهنده دوست دارد مالش بركت كند و زیاد شود، نمازگزار هم به دنبال پاداشهاى بسیار است.(39)

7 - برخى از مفسّران گفته‏اند كه «الصلوة تبلغك باب الملك و الصدقة تدخلك علیه»؛ یعنى نماز تو را به باب مَلَك مى‏رساند و زكات سبب وارد شدن بر مَلَك است.(40)

d در جمع بندى باید گفت اگر چه زكات، عبادتى مالى است و در ظاهر جنبه مادى دارد اما از آنجا كه با خود فوایدى همچون درمان صفت زشت بخل، تقرب الى الله و جلب رحمت الهى، فرو نشاندن غضب الهى و آمرزش گناهان، فراهم كردن زمینه استجابت دعا و خصوصاً قبولى نماز را به همراه دارد نشان دهنده این است كه زكات در عین مادى بودن، نقش بسیار مهمى در تعالى روح مؤمن دارد.

از این رو در كنار نماز كه یكى از مهم‏ترین پالایش كننده‏هاى روحى است مى‏تواند نقش تكمیل كنندگى را به خوبى ایفا كند و بالعكس به راحتى مى‏توان تصور كرد كه بدون زكات به چه میزان روح یك مسلمان از رشد و تعالى باز خواهد ماند.

 

8 - برترین نمازگزار زكات دهنده كیست؟

در تاریخ اسلام اگر بخواهیم از یك شخصیت به عنوان برترین نمازگزار زكات دهنده نام ببریم، باید از كسى نام ببریم كه خداوند، زكات دادن او را ستود و او را ولىّ مؤمنین نامید؛ آرى! امیرمؤمنان على بن ابى‏طالب‏علیه السلام‏بود كه در ركوع نمازش از دادن زكات غفلت نكرد و با عمل خود پیوستگى همیشگى توجه به خالق و توجه به خلق را فریاد كرد؛ و این آیه در شأن حضرتش نازل گردید كه:

«انما ولیّكم اللّهُ و رسولُه و الّذین آمنوا الذین یُقیمُون الصلوة و یؤتُون الزّكوة و هم راكعون»(41)

«ولىّ شما، تنها خدا و پیامبر او مى‏باشد و كسانى كه ایمان آورده‏اند؛ همان كسانى كه نماز برپا مى‏دارند و در حال ركوع زكات مى‏دهند.»

پیام این آیه شریف این است كه، كسانى كه اهل نماز و زكات نیستند حق ولایت و رهبرى بر مردم را ندارند؛(42) و این كه زكات هرگز از نماز جدا نیست.

 

9 - بدترین نمازگزارن (اصحاب رِدَّه).

در تاریخ اسلام مى‏خوانیم كه گروهى بعد از وفات پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله‏مرتد و به «اصحاب ردّه» معروف شدند. آنها جمعى از طوایف «بنى طىّ»، «غطفان» و «بنى اسد» بودند كه از دادن زكات به مأموران و عاملین حكومت اسلامى خوددارى كردند و با این عمل پرچم مخالفت برافراشتند.

آنها مخالف صد در صد حكومت نبودند، اما زكات را به عنوان حكمى از احكام اسلام قبول نداشتند و به مصداق آیه 150 سوره نساء: «نؤمن ببعض و نكفُرُ ببعض»، مى‏گفتند: «اما الصلاة فنصلّى و اما الزكوة فلا یُغصَب اموالنا» ؛ یعنى نماز مى‏خوانیم ولى زكات نه، اجازه نمى‏دهیم اموالمان غصب گردد.

در پى این بدعت، مسلمانان كه این عمل آنها را ارتداد مى‏دانستند تصمیم گرفتند با این گروه مرتد به پیكار برخیزند و سرانجام با آنان جنگیدند و آنها را در هم كوبیدند.(43)

منابع:http://tasbeh.mihanblog.com/

) تفسیر على بن ابراهیم، ص 76، ح 39.

29) الصلاة، محمد محمدى رى‏شهرى، ص 137.

30) جامع الاحادیث، ج 8، ص 6 ؛ میزان الحكمة، ج 5، ص 2183.

31) میزان الحكمة، ج 5، ص 2183.

32) جامع الاحادیث، ج 8، ص 7.

33) ر.ك: الحیاة، ج 6، ص 245 و 246.

34) همان.

35) همان.

36) تفسیر كاشف، ج 1، ص 175.

37) سوره بقره (2) آیه 43.

38) تفسیر نور، ج 1، ص 182.

39) هزار و یك نكته درباره نماز، حسین دیلمى، ص 160.

40) تفسیر كشف الاسرار و عدة الابرار، ابوالفضل رشید الدین المیبدى، ج 1، ص 252.

41) سوره مائده (5) آیه 55.

42) تفسیر نور، ج 3، ص 118.

43) ر.ك: تفسیر نمونه، ج 20، ص 217.



برچسب ها :
حدیث ,  حدیث نماز ,  احادیث نماز ,  حدیث در مورد نماز ,  نماز ,  پوستر نماز ,  پیوند زکات و نماز , 

موضوع :
حدیث نماز ,